Böyle zamanlarda toplum olarak hızlıca bir neden bulmak, yaşananları tek bir açıklamayla anlamlandırmak istiyoruz. Ancak ruh sağlığı söz konusu olduğunda daha dikkatli, daha bilimsel ve daha insani bir yaklaşım göstermemiz gerektiğine inanıyorum.
Bir kişinin geçmişte psikolojik ya da psikiyatrik destek almış olması, tek başına yaşanan ağır bir olayı açıklamaz. Aynı şekilde ruhsal bir rahatsızlığı bulunan kişileri şiddetle özdeşleştirmek de doğru değildir. Bu tür genellemeler hem bilimsel açıdan hatalıdır hem de yardım almaya ihtiyaç duyan insanların damgalanmasına neden olabilir.
Fakat bunun diğer tarafını da göz ardı etmemeliyiz: Psikolojik sorunlar ve özellikle kişinin davranışlarında belirgin değişiklikler kesinlikle basite alınmamalıdır. Yoğun öfke, aşırı kuşkuculuk, gerçekleri değerlendirmede belirgin güçlük, kontrol edilemeyen dürtüler, ağır kaygı, tehdit altında olma hissi veya kişinin kendisine ya da bir başkasına zarar verme yönündeki düşünceleri, profesyonel değerlendirme gerektirebilecek önemli işaretlerdir.
Bir psikolog olarak özellikle vurgulamak istediğim nokta şudur: Ruh sağlığında da erken müdahale çok değerlidir. Nasıl ki fiziksel bir rahatsızlığın belirtilerini görmezden gelmiyorsak, ruhsal açıdan ortaya çıkan ciddi değişimleri de 'nasıl olsa geçer' diyerek ertelememeliyiz. Gerektiğinde psikolog ve psikiyatrist desteğine zamanında başvurmak, yalnızca kişinin kendisi açısından değil, ailesi ve yakın çevresi açısından da koruyucu olabilir.
Öte yandan, devam eden adli bir olay üzerinden herhangi bir kişiye uzaktan psikiyatrik tanı koymak da doğru değildir. Bir kişinin tedavi görmüş olması, hangi tanıyı aldığı, tedavinin ne amaçla yapıldığı veya yaşanan olayla arasında nasıl bir ilişki bulunduğu konusunda tek başına yeterli bilgi vermez. Bunlar ancak kapsamlı bir klinik ve gerektiğinde adli değerlendirme ile ortaya konulabilir.
Bu nedenle iki önemli noktayı aynı anda savunmalıyız: Ruhsal sorunları küçümsememeli, fakat ruhsal hastalığı olan insanları da tehlikeli olarak etiketlememeliyiz. Ruh sağlığı konusunda bilinçlenmek; korku yaratmak değil, doğru zamanda doğru yardıma ulaşmayı mümkün kılmaktır.
Toplum olarak ruh sağlığını yalnızca büyük bir kriz yaşandığında konuşmak yerine, koruyucu ve önleyici bir anlayışı daha fazla benimsememiz gerektiğini düşünüyorum. İnsanların yardım istemekten çekinmediği, ailelerin belirtileri fark edebildiği ve profesyonel desteğe ulaşmanın kolay olduğu bir sistem, hepimiz için daha güvenli ve sağlıklı bir toplumun temel taşlarından biridir.
Unutmamalıyız: Bir ruhsal sorunu fark etmek bir zayıflık değil, yardım için atılmış önemli bir adımdır. Ruh sağlığını ciddiye almak ise yalnızca bireyi değil, aileyi ve toplumu da koruyan bir sorumluluktur.
Uzm. Psk Perihan Ulaş
