Cumhuriyet Meclisi Genel Kurulu'nun dünkü olağanüstü toplantısında oy çokluğuyla kabul edilen Seçim ve Halkoylaması Değişiklik Yasası'yla karma oy, hem milletvekilliği hem de belediye meclis üyeliği seçimlerinde kaldırıldı. Yeni düzenlemeyle seçmen, farklı partilerin adaylarını bir araya getirerek karma oy kullanamayacak.
Cumhuriyetçi Türk Partisi Milletvekili, Cumhuriyet Meclisi Başkan Yardımcısı ve hukukçu Fazilet Özdenefe, karma oy sisteminde yapılan değişiklikle, milletvekilliği ve belediye meclisi üyeliği seçimlerinde karma oyun kaldırıldığını, parti içindeki adaylar arasında ise tercih hakkının devam ettiğini söyledi.
Bu değişikliğin, 6 Aralık'ta genel ve yerel seçimlerin aynı gün yapılacak olmasıyla değerlendirilmesi gerektiğine işaret eden Özdenefe, “Çünkü seçmen ve sandık kurulları açısından ortaya çıkacak tablo yalnızca karma oyun kaldırılmasından ibaret değil.” dedi.
TAK muhabirinin konu hakkında görüşüne başvurduğu Fazilet Özdenefe, karma oy sisteminde yapılan değişiklikle ilgili ayrıntılı bilgi verdi.
Özdenefe, Cumhuriyet Meclisi’nin dün, milletvekilliği ve belediye meclisi üyeliği seçimlerinde karma oyu kaldıran değişikliği oy çokluğuyla kabul ettiğini anımsatarak, yapılan değişiklikle parti içi tercih hakkının devam ettiğini söyledi.
Yasada yapılan değişiklikle milletvekilliği ve belediye meclisi üyeliği seçimlerinde karma oyun kaldırıldığını, parti içindeki adaylar arasında ise tercih hakkının devam ettiğini söyleyen Özdenefe, düzenlemeyle milletvekilliği seçimlerinde seçmenin artık farklı partilerin adaylarını bir araya getirerek karma oy kullanamayacağını ifade etti.
Özdenefe, “Seçmen bir partiye mühür vurabilecek ve dilerse o partinin adayları arasında tercih yapabilecek.” şeklinde konuştu.
-“Artık farklı partilerin adayları bir araya getirilerek karma oy kullanılamayacak”
Milletvekilliği seçimlerinde seçmenin artık farklı partilerin adaylarını bir araya getirerek karma oy kullanamayacağını ifade eden Özdenefe, “Seçmen bir partiye mühür vurabilecek ve dilerse o partinin adayları arasında tercih yapabilecek. Bağımsız adaylık devam ediyor.” dedi.
Belediye başkanlığı ile belediye meclisinin ise iki ayrı seçim olduğuna dikkat çeken Özdenefe, şöyle devam etti:
“Seçmen, belediye başkanlığında bir partinin adayına veya bağımsız adaya, belediye meclisinde başka bir partiye oy verebilir. Karma oyun kaldırılması bu iki tercihi birbirine bağlamıyor. Kaldırılan, belediye meclisi adayları arasında farklı partilerden karma oluşturma imkanıdır. Parti içi tercih burada da devam ediyor.”
-6 Aralık’ta 5 pusula
Fazilet Özdenefe, dünkü olağanüstü Meclis oturumunda genel seçimlerin ve yerel seçimlerin 6 Aralık’ta yapılmasına ilişkin düzenleme için ivedilik kararı alındığını anımsattı.
Özdenefe, 6 Aralık’ta milletvekilliği, belediye başkanlığı, belediye meclisi üyeliği, muhtarlık ve ihtiyar heyeti üyeliği seçimlerinin yapılacağını belirterek, “Yani seçmenin önünde beş ayrı seçim için beş ayrı oy pusulası olacak.” dedi.
Özdenefe, karma oyun kaldırılmasının, karma oyların tek tek değerlendirilmesi ve hesaplanmasını ortadan kaldırdığına işaret etti.
Seçimlerde, kaç sandık ve görevli gerekeceği, formların fiziki düzeni, sayım sırası, çalışma süresi ve maliyetin Yüksek Seçim Kurulu’nun (YSK) ayrıntılı seçim organizasyonuyla netleşeceğine dikkat çeken Özdenefe, YSK’nın, farklı bir uygulama öngörüyorsa bunu kamuoyuna açıklayacağını da söyledi.
-“Karma kullanımı bu nedenle eski sisteme göre daha komplike hale geldi”
Özdenefe, 23 Ocak 2022 erken genel seçiminden örnekler vererek şöyle devam etti:
“117.005 seçmen oy kullandı. 14.081 karma pusulanın 8.306'sı geçerli, 5.775'i geçersizdi. Karma pusulalardaki geçersizlik oranı yüzde 41,01 oldu.
Ancak bu oranı yalnızca karma oyun varlığına bağlamak eksik olur. 2016'da tek seçim bölgesi ve çarşaf liste sistemine geçildi. O dönemde Cumhuriyet Meclisi’nde ortaya konulan yasama iradesi, örneğin 49 adayın bir partiden, 1 adayın başka bir partiden seçilebilmesine imkan tanınması yönündeydi ve bu irade komite ve Genel Kurul tutanaklarında da ortaya konmuştu. YSK'nın uygulamadaki yorumu ise bu yönde olmadı ve bölgelere ilişkin sayı kurallarına uyulması gerekti.
Tek seçim bölgesiyle birlikte karma kullanımı bu nedenle eski sisteme göre daha komplike hale geldi”.
-“Demokratik bir sistemde seçim kuralları önceden belli, anlaşılır ve öngörülebilir olmalı”
Karma oyun kaldırılmasının tek başına bir değişiklik olmadığına işaret eden Özdenefe, “Genel ve yerel seçimlerin aynı gün yapılması kararlaştırıldı ve milletvekili adaylarının belirlenmesi ile sıralanmasına ilişkin başka bir değişiklik önerisi de gündemde.
Her düzenleme kendi içinde tartışılabilir. Ancak seçim sisteminin temel kurallarının seçime kısa süre kala art arda değiştirilmesi hukuki öngörülebilirlik ve demokratik seçim pratiği bakımından önemlidir. Demokratik bir sistemde seçim kuralları önceden belli, anlaşılır ve öngörülebilir olmalı, son dakika değişikliklerinden kaçınılmalıdır.” dedi.
-“ ‘Karma kalktı, seçim basitleşti’ demek tablonun tamamını anlatmıyor”
Özdenefe şöyle devam etti:
“Özetle, 6 Aralık'ta seçmenin önünde 5 ayrı pusula olacak. Karma oy kalkacak ancak parti içi tercih devam edecek. Yasanın özel olarak öngördüğü 10 cetvel ortadan kalkmayacak, belediye başkanlığı ve muhtarlığın ayrı sayım ve sonuç işlemleri de bunlara eklenecek.
Dolayısıyla ‘Karma kalktı, seçim basitleşti’ demek tablonun tamamını anlatmıyor. Karma oyun kaldırılması bir işlemi kolaylaştırırken, genel ve yerel seçimlerin aynı gün yapılması sandık kurullarına beş ayrı seçimin işlemlerini aynı gün yürütme görevi yüklüyor.”
-“Mesele sadece karma oyun kaldırılması değil…”
Meselenin yalnızca karma oyun kaldırılması olmadığına işaret eden Fazilet Özdenefe, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Seçim sistemi gibi bütün siyasal yapıyı etkileyen temel bir düzenlemenin yöntemi de en az içeriği kadar önemlidir. Geçmişte bu nitelikteki değişiklikler, farklı siyasal partilerin temsil edildiği özel Ad-Hoc komitelerde kapsamlı biçimde çalışılmıştı.
Bu kez ise 2023’te bir milletvekili önerisi olarak başlayan süreçte sınırlı sayıda komite toplantısı yapıldı, bazı siyasal partilerin görüşleri alındı, düzenleme belediye meclisi seçimlerini de doğrudan değiştirdiği halde yerel yönetimlerle kapsamlı bir istişare yürütülmedi.
Bir önerinin üç yıldır Meclis’te bulunması, üç yıllık katılımcı bir çalışma yapıldığı anlamına gelmez. Üstelik şimdi, seçim süreci devam ederken Siyasal Partiler Yasası’nda adayların belirlenmesi ve sıralanmasına ilişkin kuralların değiştirilmesi de ivedilikle gündeme getiriliyor. Dolayısıyla mesele, karma oyun kaldırılmasına karşı olup olmamak değil, seçim hukukunun temel kurallarının seçim süreci içerisinde, yeterli tartışma ve geniş katılım sağlanmadan art arda değiştirilmesidir.”
-“Bu yöntemi Meclis’in demokratik işleyişiyle bağdaştırmıyorum”
Demokratik bir seçim düzeninde kuralların seçmen, adaylar ve siyasal partiler açısından önceden belli, açık, anlaşılır ve öngörülebilir olması gerektiğine işaret eden Fazilet Özdenefe, “Bu yöntemi katılımcı ve çoğulcu demokrasi anlayışıyla, hukuki öngörülebilirlikle ve Meclis’in demokratik işleyişiyle bağdaştırmıyorum.” dedi.