ABD Başkanı Donald Trump’ın 51’inci ‘eyalet’ olarak ülkesine bağlamak istediği Kanada, gücün merkezi hükümetle, eyalet hükümetleri arasında paylaşıldığı bir federasyon olarak yönetiliyor. Ülkede üç bölge ve 10 eyalet var.
Eyaletlerinden biri de Alberta. Alberta, Kanada’nın batısında Teksas eyaleti kadar büyük, petrol zengini bir eyalet. Kanada’nın toplam ham petrol üretiminin yaklaşık yüzde 84’ünü oluşturan petrol kumlarına sahip. Yaklaşık 5 milyon kişinin yaşadığı eyalet bu nedenle, sık sık ‘enerji eyaleti’ olarak adlandırılıyor.
Kent merkezleri daha ilerici bir yapıya sahip olsa da eyalet, siyasi açıdan, Kanada’da ‘muhafazakarlığın kalesi’ kabul ediliyor.
‘Vatana ihanet’
Alberta Başbakanı Danielle Smith, Trump ve diğer Cumhuriyetçilerle dostane ilişkileri tanınıyor. Smith, ocakta Trump’ın Mar-a-Lago’daki malikanesini ziyaret etti. Üstelik ziyaret, diğer eyaletler Trump’ın Kanada’yı ilhak tehditlerine karşı ortak paydada birleşmesine rağmen yapıldı.
CNN’in aktardığına göre Alberta’nın Kanada’dan ayrılmasını savunan bir grup, ABD Dışişleri Bakanlığı yetkilileriyle 2024 Nisan’dan bu yana üç kez görüştüğü bildirildi. Kanada lideri Mark Carney bu nedenle Trump’ı, Kanada’nın egemenliğine saygı duymaya çağırdı.
Alberta Prosperity Project adlı grup, Alberta’nın bağımsızlığı için referandum yapılmasını istiyor. Hatta liderlerinden biri X’ten ‘özgür ve bağımsız bir Alberta’ya geçişi desteklemek’ için ABD Hazine yetkililerinden 500 milyar dolarlık kredi limiti talep etmeyi planladığını yazdı.
Bir Beyaz Saray yetkilisi bunla ilgili “Herhangi bir destek veya taahhüt verilmedi” dedi.
Haber, Trump’a karşı birleşik cephe oluşturmaya çalıştıran diğer eyaletleri kızdırdı. Alberta’nın komşu eyaleti British Columbia’nın lideri, girişimi ‘vatana ihanet’e benzetti.
Albertalı ayrılıkçılar neden bağımsızlık istiyor?
Albertalı ayrılıkçılar uzun zamandır Ottawa’da (Kanada’nın başkenti) çıkarlarını yeterince temsil edilmediğini düşünüyor.
Onlar, federal hükümetin iklim değişikliğini durdurma çabalarının Alberta’nın petrol endüstrisini engellediğini, vergiler yoluyla aldıklarından daha fazlasını ödediklerini ve muhafazakar değerlerinin daha liberal ve nüfusu daha fazla olan doğu eyaletleri tarafından bastırıldığını savunuyor.
Trump, Kanada’nın ayrılıkçılarını nasıl etkiledi?
Ayrılıkçı siyasi partilerin hiçbiri şu anda Alberta yasama meclisinde sandalyeye sahip değil.
Fakat Trump’ın Beyaz Saray’a dönüşü bu hareketi canlandırdı.
Geçen yaz Alberta’nın bağımsızlığı için yapılan mitingde ayrılıkçılar, Trump’ın MAGA (Make Amerika Great Again / Amerika’yı yeni büyük yap) sloganına benzer şekilde ‘Make Alberta Great Again (Alberta’yı yeniden büyük yap)’ şapkaları taktı.
Mitinge katılanların çoğu Alberta’nın tamamen bağımsız bir ülke olmasını isterken bazıları başka bir olasılığa destek verdi: Alberta’nın 51’inci ABD eyaleti olması.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent geçen hafta bir televizyon kanalında Alberta’nın ‘ABD için doğal bir ortak’ olduğunu söyledi:
“Harika kaynaklara sahipler. Yakında bir referandum yapılabileceğini duydum. İnsanlar egemenlik istiyor, ABD’nin sahip olduğu şeyi istiyorlar.”
Bessent aynı programda Kanada’nın Alberta’dan Pasifik’e bir petrol boru hattı inşa etmesine izin vermeyeceklerini söyledi.
Alberta’nın Kanada’dan ayrılma olasılığı ne kadar yüksek?
Eski Kanada başbakanı Stephen Harper’ın hükümetinde siyasi danışmanlık yapan, şimdilerdeyse bir stratejik firmasının ortağı olan Michael Solberg, Alberta için bağımsızlık referandumunun ‘oldukça muhteme’ olduğunu söyledi.
Kanada’da daha önce benzer bir referandum sadece iki kez Fransızca konuşulan Quebec eyaleti için yapıldı. İkincisi 1995’te yapılan iki referandumda eyaletin Kanada’ya bağlı kalması kararı çıktı.
Solberg “Tüm işaretler, Alberta’nın konfederasyonda kalıp kalmayacağına dair bu sonbaharda bir referandum yapılacağına işaret ediyor. Riskler yüksek ve bu durum gerçek olmaya başlıyor” dedi.
Stay Free Alberta adlı başka bir ayrılıkçı grup eyalet hükümetinden referandum çağrısı yapmasını talep eden imzalar topluyor. Grubun, oy hakkına sahip seçmenlerden 177 bin 732 imza toplamak için mayısa kadar süresi var.
Fakat kamuoyu yoklamaları Alberta’nın bağımsızlığına verilen desteğin düşük olduğunu gösteriyor. Ocakta yapılan bir anket Albertalıların sadece yüzde 19’unun ayrılığını desteklediğini gösterdi. Eyalette ayrılık karşıtı kampanya da var. Buradaysa 400 bin imza toplandı.
Eyaletin lideri Smith ayrılmayı desteklemediğini söyledi fakat bunu savunanları kınamadı, şikayetleri içinse “Meşru” dedi.