banner386
banner365
banner382

KKTC’nin önemli değerlerinden Sadiye Desdur hayatını kaybetti

78 yaşında hayata gözlerini yuman Sadiye Desdur'un vefatı büyük üzüntü yarattı..

24 Haziran 2021 Perşembe 11:43
KKTC’nin önemli değerlerinden Sadiye Desdur hayatını kaybetti

Sadiye Desdur kimdir?

İlköğretimin ardından 12 yaşında terzilik yapmaya başladı, Kıbrıs halk kıyafetleriyle tanışması hayatını değiştirdi. Asırlık desen ve gravürlerden esinlenerek kıyafetleri günümüze taşıdı. Sahneye çıkan ekiplerin kıyafetlerini dikti, işledi. Bu alanda ilk oldu, tek kaldı. Deseninden ilmeğine, yemenisinden şalvarına geleneksel kıyafetleri kültürüyle birlikte taşıdı. Derneklerde çalıştı, sunum yaptı, dünyaya açıldı. Yaklaşık 40 yıl gece gündüz çalıştı. 

1943 Lefkoşa doğumlu Sadiye Destur. Doğduğu bölgede, Ayluga’da yaşıyordu... Babası Teralı/Baflı, annesi Vadililiydi... Tek bir kız kardeşi vardı. 

İlkokulu Ayasofya’da okudu, 1949-1955 arasında. İngiliz Sömürge dönemi. Daha okulun karma olmadığı zamanlar, kız ilkokulu. Sınıf arkadaşlarını, öğretmenlerini iyi hatırlıyor; bazılarıyla hala görüşüyordu.  

Maçlara bile götüren babanın ısrarlarına karşın annenin baskısıyla 6 yıllık ilköğretimin ardından okula devam edemedi.

Okuldan alındıktan sonra terzi yanına verilir. Yaklaşık 2 yıllık çıraklık döneminin ardından evde ufak ufak terziliğe başlar. Fermuar diker, sökük tamir eder, dikiş yapmaya başlar. Ta ki 1970’li yılların başında Kıbrıs Türk kıyafetleriyle tanışana kadar…

Kıbrıs halk kıyafetlerini dikişi, işlemesi Kıbrıs Türk halk oyunlarının derlenmeye başladığı yıllara denk gelir. Eşinin gelinliğini diktiği Mustafa Serdengeçti bir gün kapısını çalar. 1970’li yılların başında bir grup arkadaşıyla birlikte Kıbrıs Türk halk oyunlarını derlemek için yola çıkan hocaların hocası Mustafa Serdengeçti, müzeden aldığı bir dizlik ve yelekle gelir; “Bunları dikebilir misin” diye sorar. “Denerim” yanıtını verir Sadiye Destur. 

İLK OYUNLAR, İLK KIYAFETLER

“Tamam dedim ama ne yapacağımı da bilmem. Baktım, baktım; yabancı olduğum işler. Bütün gece uyuyamadım. Hiç uyumadan çalıştım ve emanetleri ertesi gün teslim ettim. O örneklerden hareketle 6 erkek kıyafeti diktim ama 6 ayda tamamlayabildim…” Bu kıyafetler, Kıbrıs Türk halk oyunlarını ilk kez sahneleyen ekibin ilk kıyafetleri olur. Kız kıyafetleri? “Karpaz yöresinin basma entari ve uzun don modelini kullandık. Onlar kolaydı, bilinen kıyafetlerdi. 6 erkek kıyafetiyle birlikte 6 da kız kıyafeti hazırladık…”

DİZLİK, RENK TARTIŞMASI

Bu ilk denemenin ardından yenileri gelir. Has-Der, ardından başka dernekler kurulur; onlarla çalışır. Mavi-siyah-beyaz dizlik tartışmasının içine dalar.  Uzun yıllar devam eden mavi/siyah dizlik tartışmasının anlamsızlığına vurgu yapar.
“İkisi de kullanıldı, hatta beyaz da… Siyah, halkın günlük kullandığı dizlikti. Mavi, sahne kıyafeti.  Beyaz da özel günlerde kullanılırdı. Mesela İpsillat (Sütlüce) Muhtarı Ziya Bey’in 1924’de düğününde giydiği beyaz dizliği bende, ailesi tarafından bana verildi…”

banner341
RENK DIŞINA ÇIKTIM, HATA YAPTIM

Kıyafet dikmekle kalmadı, üzerlerindeki desenleri de işlemeye başladı. Dikiş ve nakış beraber. Hatta zaman zaman başka kadınlara işletti. Orijinal kıyafetlerden, gravürlerden çıkardığı desenlerle, renklerle oynayarak sahneye kıyafetler hazırladı. “Siyah deseni sime çevirme gibi renk dışına çıktığım oldu. Zaman geçtikçe, talep arttıkça renklendireceğiz diye orijinal renk dışına çıktık. Meslek hayatımda en büyük hatam o oldu” diyerek özeleştiri yapmaktan da kaçınmamıştı.

“ÖZGÜR ADIM” DERNEK KURDU, ÇALIŞTI…

Kıyafet dikimiyle birlikte halk oyunlarıyla ilgili her alanda yer almaya başlar. Derneklerde çalışır, sunum yapar, bazı derneklerin kurucusu olur. Hala çalışmalarını sürdüren Özgür Adımlar’ın isim sahibi olur. Kendini de “Özgür Adım” diye niteler zaten… Halk Dansları Federasyonu’nda da görev üstlenir.

DESENLER, GRAVÜRLER VE CAMBRİDGE

Kıbrıs Türk halk kıyafetleri konusunda otorite olmasıyla Güney Kıbrıs’tan da davetler alır, seminerler verir, oradaki araştırma ve müzelerde incelemeler yapar. Rum araştırmacılar evinde ziyaret eder, çalışmalarından yararlanmak ister.
Londra’da da konferans verir.  Cambridge Üniversitesi’nin halk oyunlarıyla ilgili müzesini davetli olarak gezer. Burada Kıbrıs’tan götürülmüş 60’dan fazla orijinal kıyafetin varlığını hala heyecanla anlatır. 1919’da Kıbrıs’ta görev yapan bir İngiliz tarafından satın alınarak müzeye hediye edilen kıyafetleri “altın değerinde” diye niteler ve “Bizde niye olmasın” diye sitem eder. Bu alanda çalışma yapan araştırmacıların katkılarıyla 1800’lü yılları temsil eden Rum ve yabancı kaynaklı kitaplardaki gravürlerden de yararlanır; bunları kıyafetlere taşır.

YAŞAYAN EV, MÜZE DEĞİL

Hayatını 1967’de evlendiği emekli şoför Şenal Destur ve iki çocuğundan biri olan kızı, damadı ve torunuyla birlikte Ayluga’daki evinde sürdüren Sadiye Destur’un şimdilerde tek amacı “yaşayan bir ev.” Gelinlikler, dizlikler, yelekler dahil, selesinden dikiş makinesine, kazandan kepçeye tüm yaşam birikimini korumaya alacağı bir ev kurmak tek hedefi. “Müze değil, yaşayan ev” diyor. Bu konuda yaptığı girişimlerden sonuç alamadığı için vazgeçmiş uğraşmaktan. “Oturduğum ev çok eski, bunu düzenlemek mümkün değil” diyor. Üstelik UNDP’nin restore konusunda gönüllü olduğunu da eklemişti.

HER ŞEY KONTROLDEN ÇIKTI…

Güne dair mesajları da var Sadiye Destur’un… “Şimdilerde artık kıyafetler İstanbul’da fabrikalarda diktiriliyor. Çoğu zaman oyunlar gibi kıyafetleri de izlemeye tahammül edemiyorum. Her şey gibi oyunlarımız, kıyafetlerimiz, müziklerimiz de kontrolden çıktı. Sırmalı cepkenle orak biçiyorlar, 3 etekle gelinlik yapıyorlar… Sahnede koşarak oynuyorlar… Karşılama seyirciye değil, karşılıklı oynanır mesela… Dizi dizi liralar takıyorlar, bizim kültürümüz değil… Kıbrıs gecesinde kısır yapıp ikram ediyorlar, o da bizim kültürümüz değil…”

VE LEFKOŞA…  BU NESLİ AFFETMEYECEK

Doğduğu günden beri Ayluga bölgesinde, 67 yıldan beri de aynı evde yaşayan Sadiye Destur, herkesin evini satarak kaçtığı bu bölgeden ayrılmayı hiç düşünmemiş. “Beraber kahve içtiğim eskilerden tek bir komşum kaldı… Kapımın önüne artık feslikan veya gül damlası değil, koparmamaları için kaktüs ekiyorum” sözleriyle ifade etmişti...

banner360
Son Güncelleme: 24.06.2021 12:41
Anahtar Kelimeler:
SADİYE DESTUR
Yorumlar
Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.

banner398

banner361

banner357

banner363

banner397

banner226

banner301

banner290

banner320

banner331

banner184